اقتصاد و بازی تکراری دلار !

آذرخش خبر: افزایش نرخ دلار در ایران، سال‌هاست به تیتر ثابت رسانه‌ها تبدیل شده است. هر موج گرانی، انگشت اتهام را به سمت دلار می‌گیرد و هر افزایش دلار، به‌عنوان علت اصلی فشار معیشتی معرفی می‌شود. اما پرسش اساسی این است: آیا دلار عامل گرانی است یا نشانه‌ای از یک بیماری عمیق‌تر اقتصادی؟

واقعیت آن است که دلار بیش از آنکه «علت» باشد، معلولِ ضعف مزمن اقتصاد است. اقتصادی که سال‌ها با تورم بالا، رشد نقدینگی بدون پشتوانه، کسری بودجه ساختاری و نااطمینانی سیاسی دست‌وپنجه نرم کرده، ناگزیر شاهد کاهش ارزش پول ملی خواهد بود. در چنین شرایطی، افزایش نرخ ارز نه یک اتفاق ناگهانی، بلکه نتیجه طبیعی انباشت تصمیم‌های ناتمام و سیاست‌های کوتاه‌مدت است.

تورم مزمن، مهم‌ترین متغیر پنهان این معادله است. وقتی جامعه به این باور می‌رسد که قیمت‌ها همواره صعودی‌اند، نگه‌داشتن ریال به تصمیمی پرریسک تبدیل می‌شود. مردم و فعالان اقتصادی برای حفظ ارزش دارایی خود به بازار ارز، طلا، مسکن یا کالا هجوم می‌برند. این رفتار جمعی، تقاضا را بالا می‌برد و خود به تشدید گرانی دامن می‌زند؛ چرخه‌ای که شکستن آن ساده نیست.

از سوی دیگر، کسری بودجه دولت نقشی تعیین‌کننده دارد. زمانی که هزینه‌ها از درآمدها پیشی می‌گیرد و راه‌حل اصلی، استقراض یا خلق پول است، فشار تورمی اجتناب‌ناپذیر می‌شود. در چنین فضایی، کنترل دستوری قیمت ارز یا کالا، تنها آرامشی موقت ایجاد می‌کند و شوک بعدی را شدیدتر می‌سازد. تجربه نشان داده سرکوب قیمت‌ها نه‌تنها اعتماد بازار را تضعیف می‌کند، بلکه انتظارات تورمی را نیز تقویت می‌کند.

افزایش نرخ دلار مستقیماً بر هزینه واردات اثر می‌گذارد؛ از مواد اولیه تولید گرفته تا کالاهای اساسی. نتیجه آن، بالا رفتن هزینه تولید و انتقال فشار به مصرف‌کننده نهایی است. در این میان، حقوق‌بگیران و اقشار کم‌درآمد بیشترین آسیب را می‌بینند، در حالی که دارندگان دارایی‌های فیزیکی یا ارزی، تا حدی از این وضعیت مصون می‌مانند. این شکاف، نابرابری اقتصادی را عمیق‌تر می‌کند و پیامدهای اجتماعی گسترده‌ای دارد.

اگر قرار است گرانی مهار شود، تمرکز صرف بر نرخ دلار کافی نیست. دلار آینه اقتصاد است؛ شکستن آینه، چهره واقعی را تغییر نمی‌دهد. مهار پایدار گرانی نیازمند اصلاحات ساختاری است: انضباط مالی، کنترل رشد نقدینگی، تقویت تولید، افزایش سرمایه‌گذاری و مهم‌تر از همه، بازسازی اعتماد عمومی نسبت به آینده اقتصاد.

تا زمانی که این مسیر دشوار اما ضروری طی نشود، کاهش مقطعی دلار نیز به‌سرعت جای خود را به موج بعدی گرانی خواهد داد. سیاست‌گذار اگر به‌دنبال ثبات واقعی است، باید به جای مدیریت ظاهری قیمت‌ها، به سراغ درمان ریشه‌ای اقتصاد برود.